გზა დედობისკენ: მულტიფოლიკულური საკვერცხეები (მფს) და ორსულობა

დედობისკენ მიმავალი გზა ყოველთვის მარტივი ან პროგნოზირებადი არ არის. ამ მოგზაურობას შეიძლება თან ახლდეს ჯანმრთელობის სხვადასხვა გამოწვევა. თუმცა, თანამედროვე მედიცინა ხშირად ახდენს საოცრებებს და ეხმარება მშობლად გახდომის სანატრელი ოცნების ასრულებაში. ბევრი პაციენტი შფოთავს, როდესაც ულტრაბგერითი კვლევის შედეგებში ხედავს უცნობ აბრევიატურას — მფს (მულტიფოლიკულური საკვერცხეები). შემთხვევათა უმეტესობაში პანიკის საფუძველი არ არსებობს, რადგან მულტიფოლიკულური საკვერცხეები გავრცელებული მოვლენაა და განიხილება როგორც ფიზიოლოგიური მახასიათებელი და არა რთული პათოლოგია. მოდით, უფრო დეტალურად განვიხილოთ, როდის არ არის მფს შეშფოთების მიზეზი და როდის მოითხოვს ის განსაკუთრებულ ყურადღებას ორსულობის დაგეგმვისას.

რა არის მულტიფოლიკულური საკვერცხეები?

რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე საუბრისას სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვავოთ სხეულის სტრუქტურული მახასიათებლები და სერიოზული დაავადებები. ნორმაში, მენსტრუალური ციკლის დასაწყისში საკვერცხეებში რამდენიმე ფოლიკული იწყებს ზრდას, მაგრამ მხოლოდ ერთი ხდება დომინანტური, აღწევს საჭირო ზომას და გამოყოფს კვერცხუჯრედს.

• ანტრალური ფოლიკულები: ეს არის „მოსვენებულ“ მდგომარეობაში მყოფი ფოლიკულები (2–8 მმ), რომლებიც ჩანს ულტრაბგერაზე ციკლის დასაწყისში. მათი რაოდენობა ქალის საკვერცხის რეზერვის მთავარი მაჩვენებელია. სწორედ ამ ჯგუფიდან შეირჩევა ყოველთვიურად ერთი დომინანტური ფოლიკული.

• დომინანტური ფოლიკული: ეს არის ფოლიკული, რომელსაც ორგანიზმი ირჩევს აქტიური ზრდისთვის, სხვების ზრდის დათრგუნვის პარალელურად. ციკლის შუა პერიოდისთვის ის აღწევს 18–24 მმ-ს. კვერცხუჯრედი მწიფდება ამ ფოლიკულის შიგნით და გამოიყოფა ოვულაციის დროს, ფოლიკულის კედლის გასკდომის შემდეგ.

რას ნიშნავს მფს დიაგნოზი გინეკოლოგიაში?

ტერმინი „მულტიფოლიკულური საკვერცხეები“ ნიშნავს, რომ ციკლის დასაწყისში ულტრაბგერითი კვლევისას ორგანოს სტრუქტურაში ერთდროულად ვიზუალიზდება 10-ზე მეტი ანტრალური ფოლიკული — საშუალოდ 5–7 თითოეულ საკვერცხეში. ჩვეულებრივ, მათი ზომა არ აღემატება 4–9 მმ-ს. ეს მდგომარეობა არ ითვლება პათოლოგიად; ეს უფრო ფაქტის კონსტატაციაა, რომ საკვერცხეები ამჟამად მულტიფოლიკულურია და ავლენს უამრავ პატარა „ბუშტუკს“.

რით განსხვავდება მფს პოლიკისტოზური საკვერცხის სინდრომისგან (PCOS)

პაციენტები ხშირად აურევენ მფს-ს და პოლიკისტოზური საკვერცხის სინდრომს (PCOS).

• მფს-ის დროს: საკვერცხეები არ არის გადიდებული (ან მხოლოდ ოდნავ), ჰორმონების დონე ნორმის ფარგლებშია და ოვულაცია ხდება, თუმცა შესაძლოა იყოს არარეგულარული ან დაგვიანებული.

• PCOS-ის დროს: ადგილი აქვს ორგანოს კაფსულის გასქელებას, მცირე ფოლიკულების რაოდენობის ზრდას (20-ზე მეტი), არარეგულარულ მენსტრუალურ ციკლს და ანოვულაციას. ამას ასევე შეიძლება ახლდეს მეტაბოლური დარღვევები, როგორიცაა ინსულინრეზისტენტობა და ჰიპერანდროგენია (მამაკაცის ჰორმონების მომატება, ჰირსუტიზმი).

მიუხედავად იმისა, რომ მფს ჩვეულებრივ მხოლოდ ულტრაბგერით ვლინდება, PCOS-ს ხშირად ახლავს ზემოაღნიშნული მკაფიო კლინიკური სიმპტომები.

მფს: ნორმაა თუ პათოლოგია?

თანამედროვე გინეკოლოგიაში ეს მდგომარეობა ხშირად განიხილება, როგორც ნორმის ვარიანტი. ის შეიძლება განვითარდეს პუბერტატულ ასაკში მენსტრუალური ციკლის დაწყებისას, ორალური კონტრაცეპტივების შეწყვეტის შემდეგ ან დროებითი სტრესის დროს. თუ მენსტრუალური ციკლი რეგულარულია და ოვულაცია დადასტურებულია, ნაადრევი ნერვიულობის საფუძველი არ არსებობს.

რატომ არის საკვერცხეებში ამდენი ფოლიკული?

ფოლიკულების დიდი რაოდენობა არის დაბადებისას ჩამოყალიბებული ბიოლოგიური რეზერვი, რომელიც უზრუნველყოფს ქალის ორგანიზმის რეპროდუქციულ ფუნქციას მრავალი წლის განმავლობაში. ყოველ ციკლში ორგანიზმი იწყებს ფოლიკულების ჯგუფის ზრდას; შემდეგ, ბუნებრივი შერჩევის გზით, ვლინდება დომინანტური, ხოლო სხვები ასრულებენ საჭირო ჰორმონების წყაროს როლს და თანდათან კვდებიან. ეს სიჭარბე უზრუნველყოფს კვერცხუჯრედის გადარჩენას და ჰორმონალური ბალანსის შენარჩუნებას.

მულტიფოლიკულური საკვერცხეების ძირითადი მიზეზები

რამდენიმე ფაქტორმა შეიძლება გამოიწვიოს მრავალი ფოლიკულის ზრდა:

• გენეტიკური მიდრეკილება;

• სქესობრივი მომწიფება (პუბერტატი);

• ლაქტაცია (პროლაქტინის მაღალი დონის გამო);

• სხეულის წონის მკვეთრი ცვლილება (როგორც მატება, ისე კლება).

ჰორმონალური მიზეზები: ხშირად მფს-ის ულტრაბგერითი ნიშნები გამოწვეულია მალუტეინიზირებელი ჰორმონის (LH) ან ფოლიკულომასტიმულირებელი ჰორმონის (FSH) დეფიციტით. როდესაც ჰორმონალური ბალანსი ირღვევა, ფოლიკულები მასობრივად იწყებენ ზრდას, მაგრამ არცერთი მათგანი არ იღებს საკმარის სტიმულს დომინანტურ სტადიამდე მისასვლელად. შედეგად, ყველა მათგანი ჩერდება შუალედურ ფაზაში.

მულტიფოლიკულური საკვერცხეების ნიშნები და სიმპტომები

ეს მდგომარეობა ხშირად უსიმპტომოა და შემთხვევით ვლინდება ულტრაბგერითი კვლევის დროს. თუმცა, არსებობს ნიშნები, რომლებსაც ყურადღება უნდა მიაქციოთ:

• მენსტრუაციის დაგვიანება (რამდენიმე დღიდან თვეებამდე);

• ციკლის ხანგრძლივობის ცვლილება;

• პერიოდული ყრუ, ქაჩვითი შეგრძნებები მუცლის ქვედა ნაწილში.

მფს-ის ულტრაბგერითი ნიშნები: ულტრაბგერითი დიაგნოსტიკის სპეციალისტი აღწერს მფს-ის სონოგრაფიულ ნიშნებს ანტრალური ფოლიკულების რაოდენობისა და განლაგების საფუძველზე. ისინი ჩვეულებრივ თანაბრად არიან განაწილებულნი საკვერცხის ქსოვილში, განსხვავებით პოლიკისტოზური საკვერცხეებისგან, სადაც ფოლიკულები ხშირად პერიფერიაზე „ყელსაბამივით“ არიან განლაგებულნი.

ხდება თუ არა ოვულაცია მულტიფოლიკულური საკვერცხეების დროს?

ბევრს შეცდომით სჯერა, რომ ფოლიკულების მაღალი რაოდენობა ავტომატურად ნიშნავს ოვულაციის არარსებობას. გამოცდილი რეპროდუქტოლოგი ყოველთვის აღიარებს, რომ ორსულობა და მფს სრულიად თავსებადია, თუ ორგანიზმს შენარჩუნებული აქვს ხარისხიანი კვერცხუჯრედის გაზრდის ფუნქციური უნარი. თანამედროვე რეპროდუქციული მედიცინა მულტიფოლიკულურობას განიხილავს როგორც თავისებურებას და არა გადაულახავ ბარიერს ორსულობისთვის. ამიტომ, სწორი სამედიცინო მიდგომით, ცხოვრების წესის კორექტირებითა და სტიმულაციის რბილი მეთოდებით, მფს-ის დიაგნოზის მქონე თითქმის ყველა ქალს აქვს წარმატებული ჩასახვისა და ჯანსაღი ბავშვის გაჩენის შანსი.

რატომ შეიძლება მოხდეს ოვულაცია გვიან მფს-ის დროს: მიზეზი ფოლიკულებს შორის მაღალ კონკურენციაშია. როდესაც ისინი ძალიან ბევრია, ორგანიზმის რესურსები არათანაბრად ნაწილდება. ზოგიერთ თვეში ოვულაცია უფრო გვიან ხდება, რადგან დომინანტური ფოლიკულის მომწიფებას მეტი დრო სჭირდება.

მულტიფოლიკულური საკვერცხეები და ორსულობა

შესაძლებელია თუ არა დაორსულება მფს-ით? თუ მფს გამოვლენილია სხვა სამედიცინო გართულებების გარეშე, პასუხია დიახ — ორსულობა შეიძლება მოხდეს ბუნებრივად. თუმცა, თუ ჩასახვა არ ხდება ერთი წლის განმავლობაში (ან ექვსი თვის განმავლობაში 35 წელს გადაცილებული ქალებისთვის) აქტიური დაუცველი სქესობრივი კავშირის პირობებში, ეს არის სიგნალი სპეციალისტთან კონსულტაციისთვის. საინტერესო ფაქტი: მფს-ის დროს მრავალნაყოფიანი ორსულობის (ტყუპების) შანსი ოდნავ მაღალია. ეს ხდება იმ შემთხვევაში, თუ ერთსა და იმავე ციკლში ორი კვერცხუჯრედი მიაღწევს სიმწიფეს და განაყოფიერდება.

ოვულაციის ინდუქცია მფს-ის დროს

თუ ორსულობა არ დგება ოვულაციის არარსებობის გამო, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს მასტიმულირებელი პრეპარატები. ეს ეხმარება ერთ ან ორ ფოლიკულს დომინანტურ სტადიამდე მომწიფებაში. გადამწყვეტია, რომ ეს პროცესი კონტროლდებოდეს ულტრაბგერით (ფოლიკულომეტრია), რათა თავიდან იქნას აცილებული საკვერცხეების ჰიპერსტიმულაციის სინდრომი (OHSS).

სამედიცინო მართვა ორსულობის დაგეგმვისას

ორსულობის დაგეგმვისას მფს-ით, შესაძლოა საკმარისი იყოს პროლაქტინის დონის ნორმალიზება ან ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის კორექტირება. პროგესტერონი ხშირად ინიშნება ციკლის მეორე ფაზაში პოტენციური ორსულობის მხარდასაჭერად. ხშირად არ არის საჭირო სპეციფიკური ქირურგიული ჩარევა ან ინტენსიური მკურნალობა.

თუ ორსულობა მაინც არ დგება — დამხმარე რეპროდუქციული ტექნოლოგიები (ART)

რთულ შემთხვევებში, როდესაც კონსერვატიული მეთოდები უშედეგოა, ART შეიძლება დაგვეხმაროს. ინ ვიტრო განაყოფიერება (IVF) მულტიფოლიკულური საკვერცხეების დროს ჩვეულებრივ კარგ შედეგს იძლევა, რადგან ასეთ პაციენტებს, როგორც წესი, აქვთ მაღალი საკვერცხის რეზერვი.

დედობის შესაძლებლობები რთულ შემთხვევებში

იმ სიტუაციებში, როდესაც ქალს არ შეუძლია ბავშვის ტარება საშვილოსნოს პათოლოგიების ან სხვა სისტემური დაავადებების გამო, სუროგაცია ხდება გამოსავალი. დღეს ეს არის მაღალტექნოლოგიური მეთოდი, რომელიც საშუალებას აძლევს წყვილს ჰყავდეს საკუთარი ბიოლოგიური შვილი. გესტაციური სუროგაციისას სუროგატ დედას გადააქვს ემბრიონი, რომელიც შექმნილია ბიოლოგიური მშობლების კვერცხუჯრედისა და სპერმისგან; მას არ აქვს გენეტიკური კავშირი ბავშვთან. პლატფორმა FetusPlus ეხმარება მშობლობის ოცნების რეალობად ქცევაში. ყოველდღიურად ბიოლოგიური მშობლები, სუროგატი დედები და დონორები მრავალი ქვეყნიდან რეგისტრირდებიან და იწყებენ თავიანთ მოგზაურობას ჩვენი სერვისის მეშვეობით.

ექსპერტის აზრი: მულტიფოლიკულური საკვერცხეები არის ნორმალური ულტრაბგერითი დასკვნის ვარიანტი და ასახავს საკვერცხის სტრუქტურის მორფოლოგიურ თავისებურებას. ეს სურათი თავისთავად არ არის უშვილობის მიზეზი და არ უშლის ხელს ორსულობას. თუმცა, ზოგჯერ მას შეიძლება ახლდეს ენდოკრინული დარღვევები, მათ შორის PCOS. ამიტომ, თუ გაქვთ სიმპტომები, ციკლის დარღვევა ან ჩასახვის სირთულე, რეკომენდებულია რეპროდუქციული ენდოკრინოლოგის კონსულტაცია.

ეს მასალა მხოლოდ საინფორმაციო მიზნებისთვისაა. ორსულობის დაგეგმვისას ან მკურნალობის მეთოდების არჩევისას აუცილებლად გაიარეთ კონსულტაცია თქვენს მკურნალ ექიმთან.